90
ความยืดหยุ่นของชีวิต
จากมุมมองของประสบการณ์
คุณหญิงจำนงศรี หาญเจนลักษณ์
[ชื่องาน] · [วันที่ 5 ___ 2569]
สิ่งที่จะชวนคุยวันนี้
ความยืดหยุ่นในชีวิตจริง
ชวนคิดและตั้งคำถามไปด้วยกัน
สัญชาตญาณ · วิวัฒนาการ · ยืดหยุ่นกับแข็งตัว
วัยเด็ก · ไม่มีกรอบ · อารมณ์ขัน
โหมดเอาตัวรอด · ญาติผู้ป่วย · ทางสองแพร่ง · ระยะที่พอดี
ดัดได้แต่มีราก · บทเรียนจากไผ่ · อยู่กับปัจจุบัน
01
มองจากธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต ก่อนจะมองที่คน
ที่สิ่งมีชีวิตทุกชนิดมีติดตัวมา
เพราะมันคือพื้นฐานของการอยู่รอด
1 · สัตว์เลื้อยคลาน
การอยู่รอดทางร่างกาย
2 · สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ความผูกพันในครอบครัว
3 · มนุษย์
การอยู่รอดร่วมกันในสังคม
4 · จิตวิญญาณ
ความเชื่อที่ไร้ขอบเขต
ไหล
ความยืดหยุ่นตามธรรมชาติ
ไหลไปได้เหมือนน้ำ
แข็ง
ความเชื่อที่เรายึดไว้
ทำให้เราแข็งขึ้น
คำถามชวนคิด: ทำไมการยึดติดกับความเชื่อ จึงคลายยากกว่าความผูกพันอื่น
02
ไม่ใช่การฝึกฝน แต่ค่อย ๆ ก่อตัวจากสิ่งแวดล้อมที่เติบโตมา
เติบโตมาแบบไม่ค่อยมีกรอบ
จึงต้องหาทางของตัวเอง
สองธรรมชาติที่ต่างกัน
จึงได้มองธรรมชาติอย่างที่มันเป็น
ได้ปรับตัวกับที่ใหม่อยู่เสมอ
ทำงานหลากหลาย จนบางคนมองว่าไม่เป็นระเบียบ
เมื่อรู้ว่าตัวเองปรับตัวได้ ก็กล้าทำอะไรหลายอย่าง
1
2
3
คนที่จริงจังกับตัวเองมาก มักจะขำได้ยาก
ภาพแคบและชัดจนเหมือนเป็นทั้งหมด
ภาพกว้างขึ้น เห็นความเป็นไปได้มากขึ้น
03
เช่นเดียวกับทุกสิ่งในธรรมชาติ ความยืดหยุ่นไม่ได้มีแต่ด้านบวก
ด้านลบ · ปรับตัวจนยอมทำสิ่งที่ไม่ถูกต้อง
ระดับของความยืดหยุ่น
ด้านบวก · ปรับตัวแล้วเติบโต
— ปรับตัวเข้ากับระบบที่ทุจริต จนทำตามโดยไม่รู้สึกผิด
— ทนอยู่ในความสัมพันธ์ที่ทำร้าย จนเห็นเป็นเรื่องปกติ
— หนีความทุกข์ด้วยเหล้าหรือคำโกหก จนเป็นนิสัย
— ย้ายถิ่นฐาน แล้วเริ่มต้นใหม่ในที่ที่ไม่รู้จักใคร
— อยู่กับโรคเรื้อรังได้ โดยไม่หยุดใช้ชีวิต
— เปลี่ยนความสูญเสีย ให้เป็นแรงช่วยเหลือผู้อื่น
คำถามจึงไม่ใช่ยืดหยุ่นแค่ไหน แต่ปรับตัวไปทางไหน
01
ปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ได้ และมีอิสระที่จะปรับ
02
อยู่ด้วยกันทุกวัน มีทางเลือกน้อย
ยืดหยุ่นที่สุด และอาจกลายเป็นผู้ป่วยเอง
03
ปรับตัวได้ดี จนไม่ได้ออกมา
ในทางปฏิบัติ การดูแลญาติอาจยากกว่าการรักษาผู้ป่วย
ดูแลพ่อที่ป่วยจิตเวชเรื้อรังมาแปดปี อาการขึ้นลงเป็นช่วง ๆ พ่อปรับตัวกับโรคได้ แต่ลูกต้องปรับตามทุกครั้ง และคนรอบข้างถามว่า ทำไมไม่ทำอะไรสักอย่าง
ทางเลือกที่ 1 · ยืดหยุ่นต่อไป
ได้ชื่อว่าดูแลดี แต่เสี่ยงกลายเป็นผู้ป่วยอีกคน
ทางเลือกที่ 2 · ถอยออกมา
มีแรงดูแลระยะยาว แต่อาจรู้สึกผิด หรือถูกมองว่าไม่ใส่ใจ
ถ้าเป็นผู้ดูแลคนนี้ จะเลือกอย่างไร และถ้าเป็นแพทย์ จะแนะนำอย่างไร
ยึดติดจนมองไม่เห็นมุมอื่น
ยังรู้สึก ยังใส่ใจ แต่ไม่จมไปกับมัน
ห่างจนไม่รู้สึกอะไร กลายเป็นไม่ใส่ใจ
04
กลับมาที่ชื่อเรื่อง: ยืดหยุ่นได้ แต่ยังมีรากของตัวเอง
ปรับตัวได้ ไม่ว่าอยู่ที่ไหนหรือกับใคร
แต่ยังรู้ว่าเรื่องใดที่จะไม่ดัดตาม
แข็งแต่ไม่โอนอ่อน พอลมแรงก็หัก
โค้งตามลมได้ โดยรากยังอยู่ที่เดิม
[ตัวอย่างอื่นจากธรรมชาติ]
ซึ่งตัวปัจจุบันเองก็ไหลเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา
ความยืดหยุ่นคือการไหลไปกับมัน
“
ความยืดหยุ่นไม่ใช่ของพิเศษ แต่เกิดจากระบบปรับตัวพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนมี จนเรียกได้ว่าเป็น “ordinary magic”
Masten (2001) · American Psychologist, 56(3), 227–238
“
ผู้ดูแลที่รู้สึกตึงเครียด มีความเสี่ยงเสียชีวิตสูงกว่าคนที่ไม่ได้ดูแลใครราว 63% ในช่วงติดตาม 4.5 ปี
Schulz & Beach (1999) · JAMA, 282(23), 2215–2219
“
ความยืดหยุ่นอาจ ผิดระดับ ผิดบริบท หรือผิดประเภท ได้ จึงต้องถามเสมอว่าปรับตัวไปเพื่ออะไร
Mahdiani & Ungar (2021) · Adversity and Resilience Science, 2, 147–155
สรุปความเป็นภาษาไทย · DOI: 10.1037/0003-066X.56.3.227 · 10.1001/jama.282.23.2215 · 10.1007/s42844-021-00031-z
90
ชีวิตสนุกขึ้นได้เรื่อย ๆ แม้อายุมากขึ้น
ความสุขมักมาพร้อมกับความสามารถในการปรับตัว
ฝากคิดต่อ: ทำไมความเชื่อจึงเปลี่ยนยากกว่าความผูกพันอื่น
คุณหญิงจำนงศรี หาญเจนลักษณ์